Thám tử có được tự ý vào nhà người khác để thu thập thông tin không?

Trong quá trình cung cấp dịch vụ xác minh, điều tra, một số khách hàng có thể đặt câu hỏi: “Thám tử có được tự ý vào nhà người khác để thu thập thông tin không?” Câu trả lời về nguyên tắc là không.

Nghề thám tử không trao cho một cá nhân quyền tự ý xâm nhập vào nơi ở của người khác. Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở được pháp luật bảo vệ và việc thu thập thông tin cũng phải tôn trọng quyền riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và các quyền hợp pháp khác.

Hiến pháp năm 2013 quy định mọi người có quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở; không ai được tự ý vào chỗ ở của người khác nếu không được người đó đồng ý, đồng thời việc khám xét chỗ ở phải do pháp luật quy định.

1. Thám tử không có quyền đặc biệt để vào nhà người khác

Trong phim ảnh, hình ảnh thám tử có thể gắn với việc bí mật đột nhập, tìm kiếm tài liệu hoặc thu thập bằng chứng trong nhà của một người. Tuy nhiên, hoạt động thực tế không thể dựa trên những tình tiết như vậy.

Việc một khách hàng thuê thám tử không làm phát sinh quyền xâm nhập chỗ ở của người bị xác minh.

Nói cách khác, khách hàng không thể yêu cầu:

“Tôi thuê anh điều tra người này nên anh cứ tự ý vào nhà họ tìm thông tin.”

Và thám tử cũng không thể lấy lý do “đang thực hiện hợp đồng dịch vụ” để biện minh cho việc tự ý vào nhà người khác.

Điều 22 Hiến pháp 2013 bảo vệ trực tiếp quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở. Đây là nguyên tắc mà cá nhân, tổ chức khi thực hiện hoạt động xác minh cần tôn trọng.

2. Nếu chủ nhà đồng ý thì sao?

Trường hợp một người chủ động đồng ý cho người khác vào nhà, vấn đề sẽ khác với việc tự ý xâm nhập.

Ví dụ, thám tử được chủ nhà hoặc người có quyền hợp pháp tại nơi ở mời vào để thực hiện một công việc cụ thể. Khi đó, việc vào nhà cần nằm trong phạm vi được đồng ý.

Tuy nhiên, sự đồng ý cũng không có nghĩa là người được phép vào nhà có quyền làm mọi việc.

Chẳng hạn, nếu chủ nhà đồng ý cho vào phòng khách nhưng không cho phép vào phòng ngủ hoặc mở tủ cá nhân, thì việc tự ý mở cửa, lục tìm đồ vật hoặc tiếp cận khu vực không được phép vẫn có thể phát sinh vấn đề pháp lý.

Vì vậy, phạm vi đồng ý và mục đích sử dụng thông tin đều cần được xem xét.

3. Thuê thám tử không đồng nghĩa với được phép lục soát

Một sai lầm khá phổ biến là cho rằng nếu khách hàng đang cần tìm bằng chứng thì thám tử có thể tìm kiếm ở bất cứ đâu.

Điều này không đúng.

Thám tử có thể được thuê để xác minh một thông tin, nhưng không vì thế mà có quyền:

• Tự ý mở cửa nhà người khác.
• Cạy khóa hoặc phá khóa.
• Lục soát phòng riêng.
• Tự ý mở tủ, két hoặc ngăn kéo.
• Lấy tài liệu, điện thoại hoặc đồ vật của người khác.
• Đột nhập khi chủ nhà vắng mặt.
• Cài thiết bị thu thập thông tin trái phép trong nhà.

Những hành vi này có thể xâm phạm quyền về chỗ ở, quyền sở hữu, quyền riêng tư hoặc các quyền và lợi ích hợp pháp khác.

4. Quyền riêng tư cũng cần được tôn trọng

Không chỉ chỗ ở, pháp luật còn bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình.

Hiến pháp 2013 quy định mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; đồng thời bảo vệ bí mật thư tín, điện thoại và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác.

Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động thám tử.

Ví dụ, nếu khách hàng thuê thám tử để xác minh chồng hoặc vợ có ngoại tình hay không, việc xác minh không đồng nghĩa với quyền tự ý:

• Vào nhà người bị theo dõi.
• Đọc thư riêng.
• Mở điện thoại.
• Lấy mật khẩu.
• Đăng nhập tài khoản mạng xã hội.
• Kiểm tra tin nhắn riêng tư bằng phương thức trái phép.

Mục tiêu của dịch vụ là xác minh thông tin trong phạm vi phù hợp, không phải tìm mọi cách để có được thông tin.

5. Thám tử có thể thu thập thông tin ở nơi công cộng không?

Đây là vấn đề cần phân biệt với việc xâm nhập chỗ ở.

Trong hoạt động xác minh, có thể tồn tại những thông tin được quan sát hoặc ghi nhận tại những địa điểm mà người thực hiện có quyền tiếp cận hợp pháp. Tuy nhiên, cách thức thu thập thông tin vẫn phải tuân thủ pháp luật và không được biến thành hành vi xâm phạm đời tư hoặc quyền lợi hợp pháp của người khác.

Ví dụ, việc một người xuất hiện tại một địa điểm công cộng không có nghĩa rằng thám tử được quyền bám theo bằng mọi phương thức hoặc thực hiện các hành vi gây cản trở, đe dọa, quấy rối.

Vì vậy, địa điểm công cộng không đồng nghĩa với “được phép làm mọi thứ”.

6. Khách hàng yêu cầu thám tử đột nhập thì xử lý thế nào?

Nếu khách hàng đưa ra yêu cầu trái pháp luật, đơn vị cung cấp dịch vụ nên xác định rõ giới hạn công việc ngay từ đầu.

Ví dụ, khách hàng yêu cầu:

“Đêm nay người đó đi vắng, hãy vào nhà tìm tài liệu giúp tôi.”

Đây không phải là một yêu cầu mà thám tử nên thực hiện.

Một phương án phù hợp hơn là trao đổi với khách hàng về mục tiêu thực sự cần xác minh và tìm phương thức hợp pháp để thu thập thông tin.

Việc từ chối một phương thức trái pháp luật không có nghĩa là không thể hỗ trợ khách hàng. Trong nhiều trường hợp, vấn đề có thể được chuyển thành một yêu cầu xác minh cụ thể, giới hạn và phù hợp hơn.

7. Nếu phát hiện thông tin quan trọng trong quá trình làm việc thì sao?

Giả sử thám tử đang thực hiện một công việc hợp pháp và tình cờ nhìn thấy một thông tin có liên quan đến vụ việc.

Điều này vẫn không đồng nghĩa với việc thám tử được tự ý xâm nhập sâu hơn để tìm kiếm thêm.

Ví dụ, nếu trong quá trình làm việc tại một địa điểm được phép tiếp cận, thám tử nhìn thấy một tài liệu ở khu vực công khai, cần đánh giá cách xử lý thông tin đó theo quy định pháp luật và phạm vi công việc.

Không nên từ một thông tin tình cờ nhìn thấy mà chuyển sang hành vi lục soát, mở tủ hoặc đột nhập vào khu vực riêng tư.

8. Tự ý vào nhà người khác có thể dẫn đến hậu quả pháp lý

Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở không chỉ là một nguyên tắc chung.

Bộ luật Hình sự năm 2015 có quy định về Tội xâm phạm chỗ ở của người khác. Vì vậy, việc tự ý xâm nhập chỗ ở trong những trường hợp đủ yếu tố cấu thành có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự; việc xác định trách nhiệm cụ thể phải căn cứ vào hành vi, hoàn cảnh và các điều kiện theo luật.

Ngoài ra, tùy hành vi cụ thể, người thực hiện còn có thể phải đối mặt với những vấn đề pháp lý khác nếu xâm phạm tài sản, bí mật cá nhân hoặc gây thiệt hại cho người khác.

Do đó, cả khách hàng và người cung cấp dịch vụ đều không nên xem việc đột nhập là một phương thức điều tra thông thường.

9. Thông tin thu thập trái phép có phải cứ có là sử dụng được?

Không nên hiểu rằng cứ có được một hình ảnh, tài liệu hoặc thông tin thì đương nhiên có thể sử dụng trong mọi hoàn cảnh.

Đặc biệt nếu khách hàng dự định sử dụng thông tin cho tranh chấp hôn nhân, dân sự hoặc một thủ tục tố tụng, cần xem xét nguồn gốc, cách thức thu thập và giá trị pháp lý của tài liệu.

Một tài liệu thu được bằng phương thức trái pháp luật có thể dẫn đến những vấn đề riêng về việc sử dụng và đánh giá trong quá trình giải quyết vụ việc.

Vì vậy, nếu mục tiêu cuối cùng của khách hàng là bảo vệ quyền lợi tại cơ quan có thẩm quyền, nên cân nhắc tư vấn pháp lý thay vì chỉ tập trung vào việc “có được thông tin bằng mọi giá”.

10. Thám tử chuyên nghiệp nên làm việc như thế nào?

Một dịch vụ thám tử chuyên nghiệp không chỉ được đánh giá bằng khả năng tìm kiếm thông tin mà còn ở cách thức thực hiện công việc.

Trước khi triển khai, nên xác định:

• Người hoặc vấn đề cần xác minh.
• Mục tiêu cụ thể.
• Địa bàn thực hiện.
• Thời gian thực hiện.
• Phạm vi thông tin cần thu thập.
• Phương thức báo cáo.
• Yêu cầu bảo mật.
• Những phương thức không được sử dụng.

Đặc biệt, khách hàng nên thận trọng với những lời quảng cáo kiểu:

“Đột nhập lấy tài liệu”, “hack điện thoại”, “đọc mọi tin nhắn”, “lấy mật khẩu”, “định vị bất kỳ người nào”…

Khả năng cung cấp một dịch vụ không thể được hiểu là quyền được thực hiện mọi phương thức để đạt mục tiêu.

11. Khách hàng nên làm gì nếu cần xác minh thông tin?

Thay vì yêu cầu thám tử “vào nhà để tìm bằng chứng”, khách hàng nên mô tả vấn đề cần làm rõ.

Ví dụ:

• Cần xác minh lịch trình của một người.
• Cần xác minh một địa điểm.
• Cần làm rõ một thông tin cụ thể.
• Cần xác minh một mối quan hệ.
• Cần thu thập thông tin phục vụ việc tư vấn pháp lý.

Từ mục tiêu đó, đơn vị cung cấp dịch vụ có thể trao đổi về phạm vi công việc phù hợp.

Cách tiếp cận này vừa giúp khách hàng dễ kiểm soát chi phí, vừa hạn chế nguy cơ sử dụng phương thức không phù hợp.

12. Kết luận

Thám tử không được tự ý vào nhà người khác chỉ vì được khách hàng thuê để thu thập thông tin. Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở được Hiến pháp bảo vệ và việc khám xét chỗ ở phải được thực hiện theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư cũng được pháp luật bảo vệ.

Vì vậy, khi thuê dịch vụ thám tử, khách hàng nên đặt ra câu hỏi không chỉ là “Có lấy được thông tin hay không?”, mà còn là “Thông tin đó được thu thập bằng cách nào và có phù hợp pháp luật hay không?”

Một hoạt động xác minh hiệu quả cần đi cùng với bảo mật, tôn trọng quyền của người khác và tuân thủ pháp luật. Nếu thông tin được sử dụng cho tranh chấp hoặc tố tụng, nên cân nhắc trao đổi thêm với luật sư để đánh giá giá trị pháp lý của tài liệu cụ thể.