Phát hiện và thu thập chứng cứ về hàng giả

Trong bối cảnh thị trường phức tạp hiện nay, vấn đề hàng giả, hàng nhái không chỉ gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho doanh nghiệp chân chính mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng. Việc  phát hiện kịp thời các dấu hiệu hàng giả  và tiến hành thu thập chứng cứ một cách bài bản, hợp pháp là bước then chốt để xử lý triệt để các hành vi vi phạm, bảo vệ thương hiệu và lợi ích hợp pháp. Bài viết này cung cấp cái nhìn chuyên sâu về quy trình và phương pháp thực tiễn trong công tác đấu tranh với nạn hàng giả.

Phát hiện và thu thập chứng cứ về hàng giả

Quá trình đấu tranh với hàng giả bắt đầu từ việc phát hiện và kết thúc bằng một bộ hồ sơ chứng cứ đầy đủ, có giá trị pháp lý. Đây là một chuỗi hành động liên hoàn, đòi hỏi sự am hiểu về thị trường, sản phẩm và đặc biệt là các quy định pháp luật liên quan. Một chiến dịch  điều tra hàng giả hiệu quả  thường phải kết hợp giữa kỹ năng nghiệp vụ và công nghệ hiện đại để có thể theo dõi, thu thập thông tin từ khâu sản xuất đến phân phối.

Các dấu hiệu nhận biết hàng giả, hàng nhái

Việc nhận diện sản phẩm giả là bước đầu tiên và vô cùng quan trọng. Hàng giả ngày càng tinh vi, nhưng vẫn để lộ những điểm bất thường nếu được kiểm tra kỹ lưỡng. Người tiêu dùng và doanh nghiệp cần chú ý đến một số yếu tố then chốt.

Bao bì và nhãn mác là nơi dễ phát hiện sự khác biệt nhất. Hàng giả thường có chất liệu bao bì kém, màu sắc nhạt hoặc sai lệch, font chữ và logo in không sắc nét, thiếu chi tiết phức tạp như hình ảnh nổi hay tem chống giả. Thông tin trên nhãn như mã vạch, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần có thể bị in mờ, sai chính tả hoặc không trùng khớp với thông tin chính hãng.

Chất lượng sản phẩm là điểm yếu chí mạng của hàng giả. Sản phẩm có thể có mùi lạ, kết cấu khác thường, hiệu quả sử dụng thấp hoặc không như cam kết. Đối với hàng điện tử, phụ tùng, sự khác biệt về trọng lượng, âm thanh vận hành, độ bền vật liệu là những dấu hiệu rõ rệt. Giá cả cũng là một yếu tố đáng ngờ; giá bán quá thấp so với thị trường chính hãng thường đi kèm với rủi ro về chất lượng.

Quy trình thu thập chứng cứ bài bản

Sau khi phát hiện dấu hiệu, việc thu thập chứng cứ phải được tiến hành một cách có hệ thống và tuân thủ pháp luật để đảm bảo giá trị pháp lý. Quy trình này thường bao gồm nhiều giai đoạn, từ xác minh ban đầu đến thu thập bằng chứng vật chất và lập biên bản.

Giai đoạn đầu tiên là xác minh thông tin và theo dõi. Các chuyên gia sẽ tiến hành thu thập thông tin về đối tượng nghi vấn, địa điểm kinh doanh, phương thức hoạt động thông qua quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp. Việc ghi nhận các hoạt động mua bán, giao nhận hàng hóa là rất quan trọng. Công nghệ như ghi hình, chụp ảnh được sử dụng để ghi lại các hành vi vi phạm một cách khách quan, liên tục.

Bước then chốt tiếp theo là thu thập mẫu vật và bằng chứng vật chất. Chuyên gia có thể tiến hành mua hàng giả làm mẫu vật (mua hàng xác minh). Toàn bộ quá trình mua hàng cần được ghi hình rõ ràng, lưu giữ hóa đơn, chứng từ (nếu có) và đảm bảo tính nguyên trạng của sản phẩm. Mẫu vật sau đó được niêm phong, lập biên bản và có thể đem đi giám định, đối chiếu với hàng chính hãng để xác định sự giả mạo.

Việc lập biên bản hiện trường là thủ tục pháp lý không thể thiếu. Biên bản cần ghi chép đầy đủ, chi tiết thời gian, địa điểm, người có mặt, diễn biến sự việc và các chứng cứ thu giữ được. Mọi hành động thu giữ đều phải tuân theo quy định để không bị xem là vi phạm thủ tục tố tụng. Một bộ hồ sơ  chứng cứ đầy đủ về hàng giả  sẽ bao gồm: biên bản, ảnh chụp/video, mẫu vật, báo cáo giám định, lời khai của người có liên quan và các tài liệu khác.

Vai trò của công ty thám tử chuyên nghiệp trong điều tra

Đối mặt với các đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả ngày càng tinh vi và có tổ chức, nhiều doanh nghiệp và cá nhân đã tìm đến sự hỗ trợ của các  công ty thám tử điều tra hàng giả  chuyên nghiệp. Các đơn vị này sở hữu kinh nghiệm, kỹ năng nghiệp vụ và công cụ chuyên biệt để thực hiện các cuộc điều tra hiệu quả mà vẫn đảm bảo tính bí mật và hợp pháp.

Một trong những lợi thế lớn nhất là khả năng thu thập thông tin và theo dõi mà không gây chú ý. Họ có thể xâm nhập vào các mạng lưới phân phối ngầm, xác định được các kho hàng, cơ sở sản xuất bí mật mà các biện pháp thông thường khó tiếp cận. Bằng các phương pháp nghiệp vụ, họ có thể lần theo dấu vết từ điểm bán lẻ đến đầu nguồn cung cấp.

Các công ty thám tử cũng am hiểu sâu sắc về  pháp luật xử lý hàng giả , đảm bảo mọi hoạt động thu thập chứng cứ đều tuân thủ quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự và các văn bản liên quan. Điều này đảm bảo rằng bộ hồ sơ chứng cứ cuối cùng không chỉ đầy đủ mà còn có hiệu lực pháp lý cao, có thể được chuyển giao ngay cho cơ quan chức năng như Quản lý thị trường, Công an để tiến hành xử lý. Họ thường đóng vai trò cầu nối và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trong suốt quá trình tố tụng sau đó.

Các loại chứng cứ có giá trị pháp lý

Không phải mọi thông tin, hình ảnh thu thập được đều được công nhận là chứng cứ. Theo quy định, chứng cứ phải hợp pháp, khách quan và liên quan trực tiếp đến vụ việc. Dưới đây là các nhóm chứng cứ chính có giá trị trong các vụ án về hàng giả.

Chứng cứ vật chất là nhóm chứng cư quan trọng nhất, bao gồm chính các sản phẩm hàng giả thu giữ được. Chúng phải được bảo quản nguyên trạng, niêm phong và lập biên bản đầy đủ. Các công cụ, phương tiện dùng để sản xuất, vận chuyển hàng giả như máy móc, khuôn mẫu, phương tiện vận tải cũng là chứng cứ vật chất quan trọng.

Chứng cứ dữ liệu điện tử ngày càng đóng vai trò then chốt. Đây có thể là:

• Ảnh chụp, video ghi lại hành vi mua bán, giao nhận.
• Tin nhắn, email, hồ sơ chat thương lượng về giao dịch.
• Lịch sử đơn hàng, đánh giá trên sàn thương mại điện tử.
• Bản ghi âm cuộc gọi (trong khuôn khổ pháp luật cho phép).

Chứng cứ là lời khai của người làm chứng, người bị hại và người có liên quan cũng có giá trị cao. Lời khai cần được ghi nhận một cách tự nguyện, khách quan và phù hợp với các chứng cứ khác. Các tài liệu giấy tờ như hóa đơn, hợp đồng thuê kho, hồ sơ đăng ký kinh doanh của đối tượng cũng góp phần hoàn thiện bức tranh chứng cứ.

Phối hợp với cơ quan chức năng và khởi kiện

Sau khi đã có bộ hồ sơ chứng cứ vững chắc, bước tiếp theo là chuyển giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý hành chính hoặc khởi tố hình sự. Việc phối hợp nhịp nhàng giữa bên bị hại (doanh nghiệp) và cơ quan chức năng là yếu tố quyết định thành công.

Đơn vị đầu tiên thường được tiếp cận là lực lượng Quản lý thị trường. Doanh nghiệp cung cấp thông tin, chứng cứ ban đầu để lực lượng này tiến hành kiểm tra đột xuất, thu giữ hàng hóa và lập biên bản vi phạm hành chính. Đối với các vụ việc nghiêm trọng, có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển sang Cơ quan Cảnh sát điều tra để  khởi tố vụ án hình sự về hàng giả .

Song song với xử lý hình sự/hành chính, doanh nghiệp sở hữu thương hiệu có thể tiến hành khởi kiện dân sự để yêu cầu bồi thường thiệt hại. Chứng cứ thu thập được sẽ là cơ sở để Tòa án xem xét mức độ thiệt hại về uy tín, doanh thu và ra phán quyết buộc bên vi phạm bồi thường. Việc này không chỉ bù đắp một phần tổn thất mà còn có giá trị răn đe mạnh mẽ.

Phòng ngừa và bảo vệ thương hiệu dài hạn

Công tác phát hiện và thu thập chứng cứ về hàng giả chỉ là phần “chữa cháy”. Giải pháp bền vững hơn là xây dựng một chiến lược  bảo vệ thương hiệu toàn diện  nhằm ngăn chặn và hạn chế tối đa rủi ro từ đầu. Doanh nghiệp cần chủ động trong việc phòng vệ.

Việc đầu tiên là đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ một cách đầy đủ tại Việt Nam và các thị trường xuất khẩu. Bao gồm đăng ký nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế và bản quyền. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc nhất để khởi kiện các hành vi xâm phạm.

Ứng dụng công nghệ chống giả là biện pháp hữu hiệu. Các công nghệ như tem chống giả công nghệ cao (QR code, hologram, NFC), mã vạch truy xuất nguồn gốc, hoặc các đặc điểm bảo mật in ấn đặc biệt giúp người tiêu dùng dễ dàng xác thực sản phẩm và khiến việc làm giả trở nên khó khăn, tốn kém hơn.

Thiết lập kênh thông tin giám sát thị trường thường xuyên là điều cần thiết. Doanh nghiệp nên có bộ phận hoặc thuê dịch vụ chuyên trách giám sát các kênh bán hàng trực tuyến, chợ truyền thống để kịp thời phát hiện sản phẩm giả mạo. Đồng thời, cần giáo dục người tiêu dùng cách nhận biết sản phẩm chính hãng và khuyến khích họ cung cấp thông tin khi phát hiện hàng giả. Một chương trình  ngăn chặn sản xuất hàng giả  hiệu quả luôn là sự kết hợp giữa công nghệ, pháp luật và sự tham gia của cộng đồng.

Tóm lại, cuộc chiến chống hàng giả đòi hỏi sự kiên trì, bài bản và hợp tác từ nhiều phía. Từ việc nâng cao nhận thức và cảnh giác của người tiêu dùng, sự chủ động bảo vệ thương hiệu của doanh nghiệp, đến năng lực chuyên môn của các đơn vị điều tra và sự quyết liệt của cơ quan quản lý nhà nước. Việc  phát hiện sớm và thu thập chứng cứ đúng luật  chính là chìa khóa then chốt để chuyển hóa các nỗ lực đó thành những kết quả cụ thể, góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho tất cả các bên.